1.1 Mục tiêu tuần 3

• Phân biệt và áp dụng được 7 loại shot type cơ bản
• Mô tả 5 kiểu camera movement và biết khi nào dùng
• Áp dụng rule of thirds, 180° rule, eye-line match khi storyboard
• Hiểu 12 nguyên lý hoạt hình Disney và tại sao chúng vẫn quan trọng với AI
• Viết được prompt AI có "camera language" và "animation language" rõ ràng

1.2 Cinematography là gì?

Bốn quyết định cinematography cơ bản cho mỗi shot:

1. Framing: Khoảng cách giữa máy quay và chủ thể (shot type)
2. Angle: Vị trí cao/thấp của máy quay
3. Movement: Máy quay đứng yên hay chuyển động? Chuyển động thế nào?
4. Composition: Sắp xếp các yếu tố trong khung hình

Mỗi quyết định là một quyết định ý nghĩa, không phải kỹ thuật — close-up khác wide shot không chỉ về kích thước, mà về quan hệ tâm lý giữa khán giả và nhân vật.

1.3 Cinematography cho phim AI: gì khác?

2.1 Spectrum of shot sizes

2.2 Extreme Wide / Establishing Shot

Nhân vật rất nhỏ hoặc không có nhân vật — chủ yếu cho thấy thế giới.

• Mục đích: Establish location, scale, isolation, hoặc tone tổng quan
• Cảm xúc: Nhỏ bé, choáng ngợp, "một mình giữa thế giới rộng lớn"
• Vị trí trong phim: Thường mở scene mới (re-establishing shot khi chuyển địa điểm)

2.3 Wide Shot / Long Shot

Toàn thân nhân vật, có thể thấy môi trường xung quanh rõ.

• Mục đích: Cho thấy nhân vật trong môi trường — quan hệ giữa họ và thế giới
• Body language: Wide shot tốt nhất cho diễn xuất bằng cơ thể (tư thế, dáng đi)
• Action: Cảnh hành động phức tạp cần wide shot để khán giả không lạc

2.4 Medium Shot

Nhân vật từ thắt lưng (hoặc đùi) trở lên. "Conversation distance".

• Mục đích: Cân bằng giữa biểu cảm khuôn mặt và body language
• Workhorse: 60–70% phim trung bình là medium shot
• Hai-shot: Medium two-shot = hai nhân vật đối thoại trong cùng khung

Subset quan trọng:

• Cowboy shot: Cắt ở giữa đùi (đặt tên vì tiện framing bao bọng súng)
• Medium two-shot: Hai người đối diện, profile
• Over-the-shoulder (OTS): Quay qua vai một nhân vật, thấy nhân vật đối diện

2.5 Close-Up

Khuôn mặt chiếm phần lớn khung. Khoảnh khắc tâm lý.

• Mục đích: Cảm xúc, quyết định nội tâm, phát hiện thông tin
• Insert close-up: Close-up vào vật thể (tay, đồng hồ, lá thư)
• Reaction shot: Close-up đáp lại sự kiện vừa xảy ra ở shot trước

2.6 Extreme Close-Up & Insert

Một chi tiết duy nhất chiếm khung — mắt, môi, ngón tay, giọt nước mắt, mũi súng.

• Tác dụng cảm xúc cực mạnh — nhưng phải dùng tiết kiệm
• Sergio Leone (Once Upon a Time in the West): ECU mắt → trở thành leitmotif
• Chuyển từ tâm lý (close-up) sang hiển vi (extreme close-up) = leo căng thẳng

Một loại đặc biệt: insert shot — extreme close-up vào vật thể (key, đồng hồ, ảnh) để nhấn mạnh thông tin cốt truyện.

2.7 Camera Angle: Cao, thấp, ngang

• Low angle: nhân vật trông to, mạnh, đáng sợ. Anti-hero, villain, moments of triumph.
• Eye level: trung lập — workhorse cho hầu hết phim.
• High angle: nhân vật trông nhỏ, yếu, dễ tổn thương. Moments of defeat, isolation.
• Dutch angle (tilted): Khung nghiêng — disorientation, instability, psychological break.
• Bird's eye view: Top-down — fate, surveillance, geometry.

2.8 Knowledge Check — Shot Types

3.1 Pan và Tilt

Máy quay đứng yên tại một vị trí — chỉ đầu camera xoay.

• Pan: tracking nhân vật đi ngang, scan landscape, reveal information.
• Tilt up: reveal tầm vóc (toà nhà, nhân vật cao). Tilt down: reveal context, surrender.
• Whip pan / whip tilt: chuyển động cực nhanh — thường dùng làm transition giữa shot.

3.2 Dolly, Tracking, Truck

Máy quay di chuyển toàn bộ thân trong không gian.

• Dolly in: camera tiến gần → tăng tension, push into emotion. Spielberg shot kinh điển.
• Dolly out: camera lùi → reveal context, isolation, "cái nhỏ trong cái lớn".
• Tracking / Truck: camera đi cạnh nhân vật, thường giữ shot size cố định.
• Pedestal: camera nâng/hạ thẳng đứng (khác tilt — tilt xoay, pedestal di chuyển).

3.3 Zoom vs Dolly: cùng "to lên" nhưng khác hẳn

Sai lầm phổ biến của người mới: nghĩ zoom in = dolly in. Sai. Hai chuyển động này cho ra hai cảm giác hoàn toàn khác.

3.4 Crane, Drone, Handheld

• Crane / Boom: camera trên cánh tay máy, có thể cao/thấp/quanh — cảm giác "thần thánh", god's eye view di chuyển.
• Aerial / Drone: bay cao — establishing shot hiện đại, scale lớn.
• Steadicam: camera được gắn gimbal, đi theo nhân vật mượt — POV-ish, immersive.
• Handheld: rung tự nhiên của tay người cầm — realism, urgency, documentary feel.
• Locked-off / Static: camera tuyệt đối đứng yên — formality, detachment, tableaux (Wes Anderson, Yorgos Lanthimos).

3.5 Rack Focus và Focal Tools

Một loại "movement" không phải vật lý — chuyển sự chú ý của khán giả qua focal plane.

• Rack focus: chuyển nét từ object gần → object xa (hoặc ngược lại) trong cùng shot. Shifts attention.
• Shallow depth of field (DoF): chỉ subject sắc nét, hậu cảnh blur — isolate emotion. "Bokeh".
• Deep focus: mọi thứ sắc nét từ gần đến xa — Citizen Kane, Wes Anderson. Dùng khi composition phức tạp cần khán giả thấy nhiều layer.

4.1 Rule of Thirds

Chia khung hình thành lưới 3×3. Đặt subject quan trọng vào điểm giao hoặc đường kẻ, không phải trung tâm.

• 4 power points ở 4 giao điểm — vị trí mắt người tự nhiên dừng lại
• Horizon line nên trên đường ngang trên (foreground emphasis) hoặc dưới (sky emphasis), ít khi ở giữa
• Eyes của nhân vật: Theo nguyên tắc, mắt nhân vật trong close-up đặt ở đường ngang trên

Khi nào break rule? Khi muốn cảm giác formal, religious, symmetrical (Wes Anderson, Kubrick) — đặt subject ở dead center.

4.2 Headroom, Lead room, Look room

• Headroom: khoảng cách từ đỉnh đầu nhân vật đến đỉnh khung. Quá nhiều → nhân vật chìm. Quá ít → ngộp.
• Lead room (nose room / look room): khoảng trống trước mặt nhân vật khi họ nhìn sang một bên. Phải lớn hơn khoảng sau gáy.
• Lead room cho chuyển động: nhân vật đang đi → chừa không gian phía trước họ đi tới.

4.3 180° Rule (axis of action)

Khi hai nhân vật đối thoại hoặc đối đầu, vẽ một đường tưởng tượng nối hai nhân vật. Camera phải ở cùng một bên của đường này trong toàn bộ scene.

Vi phạm 180° rule → trong shot tiếp theo, A và B đột nhiên đổi chỗ trên màn hình → khán giả mất phương hướng. Đây là lỗi continuity tệ nhất.

4.4 Eye-line Match

Khi shot 1 cho thấy nhân vật nhìn về một hướng, shot 2 phải cho thấy cái họ đang nhìn, theo đúng hướng đó.

• Nhân vật nhìn ra màn hình trái → cut → object phải xuất hiện như đang ở bên phải khung (vì khán giả chia sẻ POV nhân vật)
• Tạo cảm giác liên tục: ánh mắt nối hai shot lại
• Bị lỗi → khán giả không hiểu nhân vật đang nhìn cái gì

Đặc biệt quan trọng cho reaction shot:

4.5 Knowledge Check — Composition

5.1 Lịch sử và tại sao vẫn quan trọng

Năm 1981, Frank Thomas và Ollie Johnston (hai trong "Nine Old Men" của Walt Disney) xuất bản The Illusion of Life: Disney Animation, đúc kết 12 nguyên lý hoạt hình từ 50 năm kinh nghiệm tại Disney.

45 năm sau, các nguyên lý này vẫn quan trọng — và quan trọng hơn cho phim AI vì:

• AI video models học từ dữ liệu phim — đã hấp thụ ngầm các nguyên lý này, nhưng không nhất quán
• Khi prompt rõ ràng nguyên lý nào (e.g. "with strong anticipation"), output cải thiện rõ rệt
• Khi review output AI, biết các nguyên lý giúp bạn diagnose tại sao một clip "trông giả" — thường là thiếu ease, thiếu anticipation, hoặc motion linear quá

5.2 (1) Squash and Stretch

Vật thể biến dạng khi chịu lực — kéo dài khi tăng tốc, nén khi va chạm — nhưng thể tích phải giữ nguyên.

Cường độ squash & stretch quyết định cảm giác chất liệu:

• Cường độ cao → mềm, đàn hồi (cao su, cartoon)
• Cường độ thấp → cứng, nặng (kim loại, đá)
• Không có squash/stretch → trông CGI cứng, robotic

5.3 (2) Anticipation

Trước mọi hành động lớn, có một chuyển động ngược chuẩn bị — vật thể "lấy đà".

• Cơ chế tâm lý: báo cho khán giả "có chuyện sắp xảy ra" → mắt sẵn sàng
• Mức độ anticipation càng lớn → action càng cảm thấy mạnh
• Áp dụng cho: nhảy, đấm, ném, mở cửa đột ngột, cười phá lên — gần như mọi hành động

5.4 (3) Staging

Trình bày một ý tưởng sao cho rõ ràng và không bị che lấp. Đây là principle gần nhất với composition + cinematography.

• Mỗi shot có một ý tưởng chính — composition phải highlight nó
• Silhouette test: Nếu nhân vật đổ thành silhouette đen, người xem có hiểu họ đang làm gì không? Nếu không → re-stage.
• Ý tưởng phụ không được tranh attention với ý tưởng chính

5.5 (4) Straight Ahead vs Pose-to-Pose

Hai phương pháp animation:

• Straight Ahead: vẽ frame này nối tiếp frame kia, không có kế hoạch trước. Spontaneous, fluid — tốt cho lửa, nước, smoke, các action điên loạn.
• Pose-to-Pose: vẽ key pose trước (start, mid, end), rồi điền in-betweens. Có cấu trúc, dễ kiểm soát timing — tốt cho diễn xuất, hành động có purpose.

Trong AI video 2026, đây là hai paradigm chính:

• Text-to-video: giống straight ahead — bạn thả prompt, AI sinh frame liên tục. Spontaneous nhưng khó kiểm soát.
• Start frame / end frame keyframing (Luma, Veo): giống pose-to-pose — bạn lock 2 keyframe, AI điền giữa. Kiểm soát chính xác.

5.6 (5) Follow Through & Overlapping Action

Khi vật thể chính dừng lại, các bộ phận phụ vẫn tiếp tục chuyển động và dừng trễ hơn.

• Follow through: bộ phận theo quán tính (tóc, áo choàng, đuôi) tiếp tục di chuyển sau khi cơ thể chính dừng
• Overlapping action: các bộ phận di chuyển không đồng thời — vai dẫn, hông theo sau, đầu theo sau nữa
• Drag: các phần trễ "kéo theo" trục chính — tạo sense of weight

5.7 (6) Slow In and Slow Out (Ease)

Vật thể không thay đổi vận tốc đột ngột — chúng tăng tốc dần và giảm tốc dần. Trong frame: dày frame ở đầu/cuối, thưa frame ở giữa.

• Đây là khái niệm "ease" trong UI animation và CSS (ease-in, ease-out, ease-in-out) — cùng gốc
• Vật thể nhẹ → ease ngắn. Vật thể nặng → ease dài
• Robotic motion = no ease. Đây là dấu hiệu rõ nhất của animation kém

5.8 (7) Arcs

Hầu hết chuyển động tự nhiên đi theo cung tròn, không phải đường thẳng. Cơ thể quay quanh khớp; ném vật → parabola; quay đầu → cung.

• Pixar test ngầm: in từng frame ra giấy, vẽ đường nối điểm pivot. Phải là cung mượt.
• Robot, máy móc cố tình di chuyển theo đường thẳng để khán giả cảm thấy "không-người". Đây là exception khẳng định nguyên tắc.

5.9 (8) Secondary Action

Hành động phụ làm phong phú action chính, không lấn át nó.

• Nhân vật đang đi (action chính) đồng thời vung tay theo nhịp (secondary)
• Nhân vật nói chuyện (action chính) đồng thời khuấy ly cà phê (secondary)
• Quy tắc: secondary phải support action chính, không cạnh tranh attention

5.10 (9) Timing

Số frame cho mỗi chuyển động — quyết định cảm giác trọng lượng và tính cách.

• Chuyển động nhanh (ít frame): nhẹ, nhanh nhẹn, đôi khi đáng sợ vì khó dõi theo
• Chuyển động chậm (nhiều frame): nặng, deliberate, có "weight"
• Beat / hold: dừng lại 1–4 frame trước/sau action lớn → tạo emphasis

Quy tắc Disney: "Slow your animation way down. Then slow it down again." Người mới luôn animate quá nhanh.

5.11 (10) Exaggeration

Hoạt hình không phải bản sao của thực tế — nó là caricature của thực tế. Phóng đại để truyền tải bản chất.

• Buồn → không chỉ cụp mặt, mà toàn cơ thể nặng trĩu
• Vui → không chỉ cười, mà mắt cũng cười, vai nhảy nhỏ
• Nhanh → không chỉ chân chạy nhanh, mà biến thành blur lines

5.12 (11) Solid Drawing

Mặc dù 2D, nhân vật phải có cảm giác 3D vững chắc — có thể tích, trọng lượng, balance.

• Animator phải hiểu anatomy, perspective, weight distribution
• "Twin-ness" (tay/chân giống y hệt nhau, đối xứng) → trông cứng, lifeless. Phá vỡ symmetry.
• Nhân vật giữ thăng bằng đúng — center of gravity over support base

Cho AI: principle này thường được handle ở mức base model — nhưng output kém thường lộ ra ở:

• Bàn tay (số ngón sai, méo)
• Liên tục thân thể không đúng anatomy
• Nhân vật "lơ lửng" thiếu weight

Là người làm phim, bạn cần phát hiện và reroll/edit những shot có lỗi solid drawing.

5.13 (12) Appeal

Nhân vật phải có "appeal" — thu hút sự chú ý, dễ đọc, đáng nhớ. Không phải "đẹp" — Shrek không "đẹp" nhưng cực kỳ appealing.

• Silhouette mạnh: nhân vật nhận diện ngay từ shadow
• Variation in shapes: mix tròn/vuông/tam giác — không cho mọi thứ cùng một shape language
• Asymmetry có chủ đích: tóc lệch, lông mày khác nhau — tạo personality
• Eyes & expression range: mắt biểu cảm được mới có appeal

5.14 Knowledge Check — Animation Principles

6.1 Anatomy của một prompt video chuyên nghiệp

Prompt 2026 nên có 6 thành phần, theo thứ tự:

1. Shot type — extreme wide, medium close-up, etc.
2. Subject + action — ai đang làm gì
3. Setting — ở đâu, khi nào
4. Camera movement — pan, dolly, handheld, locked-off
5. Animation principle hints — anticipation, squash, ease
6. Style / lens / lighting — 35mm, golden hour, Studio Ghibli style

medium close-up, anxious robot tightening a screw on its own arm,
abandoned junkyard at dusk, slow dolly-in,
strong anticipation pose before each tightening motion,
secondary action of sparks falling from the screw,
35mm anamorphic, warm rim light, Pixar lighting style,
shallow depth of field

So với prompt yếu: a robot fixing itself — sẽ ra clip "đúng nhưng nhạt".

6.2 Cheat sheet — từ vựng cho prompt

6.3 Trước/sau — tái cấu trúc prompt

Sự khác biệt:

• "Sad" được show qua body language (head tilted, slow pace, weighted timing) thay vì tell
• Camera language rõ (wide shot + low angle + tracking)
• Animation principle present (overlapping, timing, secondary action với leaves)
• Style anchor cụ thể (Wong Kar-wai)

7.1 Bài tập tuần 3

Nộp trước buổi học tuần 4 (1 PDF, 2–3 trang):

1. Shot list annotation cho beat sheet 7 điểm tuần 2: với mỗi beat, viết:
   • Shot type (từ spectrum 7 cái đã học)
   • Camera angle
   • Camera movement (hoặc static)
   • Một câu mô tả action + animation principle dự kiến nhấn mạnh
2. Three prompts cho 3 shot bất kỳ trong shot list — dùng cấu trúc 6 thành phần (slide 6.1). Mỗi prompt 60–120 từ.
3. Composition sketch: Vẽ tay (hoặc digital) khung hình của shot quan trọng nhất phim, có annotate rule of thirds, eye-line, lead room. Không cần "đẹp" — cần đúng nguyên tắc.
4. Reflection (1 đoạn 100–150 từ): Trong 12 nguyên lý, 2 nguyên lý nào bạn nghĩ khó nhất để AI tự sinh đúng? Tại sao? Bạn sẽ giải quyết thế nào?

Tiêu chí chấm: tính chính xác kỹ thuật của shot list (35%), chất lượng prompt (30%), composition awareness của sketch (20%), reflection thoughtfulness (15%).

7.2 Đọc thêm và xem thêm

Sách

• The Illusion of Life: Disney Animation — Frank Thomas & Ollie Johnston (1981). Bible cho 12 principles.
• The Five C's of Cinematography — Joseph V. Mascelli (1965). Ngắn gọn, classic.
• The Visual Story — Bruce Block (2nd ed., 2007). Hệ thống hoá visual structure.
• The Animator's Survival Kit — Richard Williams. Trực quan, đầy minh hoạ.

Video / online

• StudioBinder YouTube — series về cinematography terms
• Every Frame a Painting — channel cũ nhưng vẫn xuất sắc
• AlanBeckerTutorials — "12 Principles of Animation" — từng tập 1 nguyên lý, animate sống động
• Curious Refuge — AI filmmaking course (paid, nhưng output industry-tier)

Để xem trước tuần sau

Tuần 4 sẽ về Prompt engineering và style bible. Hãy chuẩn bị 5 reference image (từ Pinterest, ArtStation, Behance) thể hiện visual style mong muốn cho phim của bạn — chúng ta sẽ dùng chúng để build prompts và test.